Wat is Synesthesie?

Bij iemand met synesthesie roept een bepaalde waarneming (zoals het horen van een letter) een extra beleving op (bijvoorbeeld het zien van een kleur). Er bestaan veel verschillende vormen van synesthesie; zo kan iemand een geluid horen bij een visueel patroon, een smaak ervaren bij het horen van een woord, of dagen van de week als een vorm in de ruimte zien.

Deze associaties vereisen geen bewuste inspanning, de extra ervaringen 'zijn er gewoon', en zijn gewoonlijk al aanwezig zolang iemand zich kan herinneren. Daarnaast zijn ze specifiek en consistent: een bepaalde prikkel (bijvoorbeeld de letter C) roept voor die persoon steeds dezelfde extra beleving op (bijvoorbeeld een lichtgele kleur). Synesthesie kan voordelen hebben, bijvoorbeeld doordat mensen informatie beter onthouden ('deze naam begon met een groene kleur'), of omdat een taak beter uitgevoerd kan worden ('ik kan aan de kleur zien welke muziektoon dit is'). Er zijn veel voorbeelden van beroemdheden die hun synesthesie gebruiken in hun werk, bijvoorbeeld in muziek (zoals Billie Eilish en Pharrell Williams), literatuur (zoals Vladimir Nabokov) of wetenschap (zoals Robbert Dijkgraaf en Richard Feynman). Synesthesie kan ook uitdagingen met zich meebrengen. Het hebben van alle extra ervaringen kan soms wat overweldigend zijn. Daarnaast kan het lastig zijn om je eigen ervaring uit te leggen aan anderen, zeker als zij nog nooit van synesthesie hebben gehoord.

Vooral voor schoolgaande kinderen kan dit tot uitdagingen leiden. De kleuren kunnen storend zijn bij het lezen. En als in de les letters of nummers in kleuren worden weergegeven (dan zijn er dus voor het kind tegelijkertijd twee verschillende kleuren aanwezig) kan het heel lastig zijn om de taak goed uit te voeren. Het is de moeite waard om hier op scholen rekening mee te houden: wetenschappers schatten dat wel 4% van alle mensen synesthesie heeft. Gelukkig is vooral de onbekendheid met synesthesie een uitdaging. Hoewel synesthesie kan samengaan met autisme of andere vormen van neurodiversiteit, hoeft dit niet. Synesthesie is een op zichzelf staand verschijnsel. Synesthesie is een unieke manier waarop sommige mensen de wereld ervaren, en geen 'ziekte' of 'stoornis'.